وبلاگicon

خنجین خبر

بخش خنجین، شهر خنجین،خنجین، فراهان

استان مرکزی در یک نگاه = آشنایی با استان آفتاب
نویسنده : مدیر - ساعت ۱۱:٥۱ ‎ق.ظ روز ۱۳٩٠/۱٢/۱۸
 

موقعیت:  مرکز ایران

مجاورت : شمال:استان‌های تهران و قزوین جنوب :استان‌های لرستان و اصفهان  شرق:استان‌های تهران، قم و اصفهان    غرب: استان همدان  وسعــــت:  ۲۹٬۵۳۰ کیلومتر مربع

جمعـیــت: جمعیت استان طبق آخرین سرشماری نفوس و مسکن در سال ۱۳۸۵ بالغ بر 1,351,257 بوده‌است.

تقسیمات:  12 شهرستان، 23 بخش، 32 شهر، ۶6 دهستان و ۱٬273 آبادی دارای سکنه و ۴۶ آبادی خالی از سکنه     مرکـــــز : اراک


 تقسیمات کشوری :

براساس  آخرین تقسیمات کشوری ، استان مرکزی از 12 شهرستان ( آشتیان، اراک، خنداب،  تفرش، خمین،  دلیجان ، زرندیه ، ساوه ، شازند ، فراهان ، کمیجان و محلات ) 23 بخش ، 32 شهر ، 66 دهستان و 1273 آبادی دارای سکنه تشکیل شده است. البته ایجاد شهرستان خنداب  و بخش ساروق در سال 1386 و شهرستان فراهان و بخشهای خنجین، معصومیه و قره کهریز در سال 88 به تصویب هیات محترم دولت رسیده است.

وضعیت تقسیمات کشوری استان مرکزی  و مقایسه آن با کشور شهرستانها ، بخش ها و دهستانهای استان مرکزی

 

شرح

استان

کشور

درصد (استان نسبت به کشور)

مساحت ( کیلومتر مربع )

29405

195/648/1

8/1

تعداد شهر

32

1016

3

تعداد بخش

23

889

24/2

تعداد دهستان

66

2400

6/2

  تعداد آبادی دارای سکنه

1273

64000

2

 

 

تقسیمات کشوری استان مرکزی

ردیف

شهرستان

بخش

نام دهستان

نام شهرها

1

آشتیان

مرکزی

گرکان-مزرعه نو-سیاوشان

آشتیان

2

اراک

مرکزی – معصومیه– ساروق

سده- شمس آیاد- امان آباد-امیریه-داود آباد-حاجی آباد-مشک آباد-معصومیه-ساروق

اراک – کارچان– کرهرود– داود آباد – سنجان-ساروق

3

تفرش

مرکزی

خرازان-بازرجان- رودبار

تفرش

4

خنداب

مرکزی-قره چای

خنداب- دهچال-سنگ سفید-جاورسیان-اناج

خنداب– جاورسیان

5

خمین

مرکزی – کمره

صالحان-گله زن-رستاق-  آشناخور-حمزه لو - خرمدشت- چهار چشمه

خمین – قورچی باشی

6

دلیجان

مرکزی

جوشق-هستیجان-دودهک-جاسب

دلیجان – نراق

7

زرندیه

مرکزی – خرقان

حکیم آباد-رود شور- خشک رود-دوزج- علیشار-الویر

رازقان – مامونیه – زاویه – پرندک-خشکرود

8

ساوه

مرکزی – نوبران

طرازناهید-قره چای-نورعلی بیک-شاهسون کندی-آق کهریز- کوهپایه- بیات

ساوه – غرق آباد –نوبران

9

شازند

مرکزی – سربند – زالیان–قره کهریز

کزاز-آستانه-هندودر-مالمیر-نهرمیان-زالیان-پل دو آب-کوهسار-قره کهریز

شازند – آستانه – هندودر – توره – مهاجران

10

فراهان

مرکزی– خنجین

کوهپناه- فشک-فرمهین-خنجین-تلخاب -مشهد الکوبه

فرمهین – خنجین

11

کمیجان

مرکزی – میلاجرد

اسفندان-وفس-میلاجرد-خسروبیگ

کمیجان – میلاجرد

12

محلات

مرکزی

باقر آباد-خورهه

محلات – نیم ور

جمع کل

23

66

32

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

 مکان های دیدنی و تاریخی

مکان های دیدنی و تاریخی استان مرکزی عبارتند از: رودخانه آسیاب جفتی, بقعه پیر مراد آباد, سرای کاشانی بازار, سرای نوذری بازار, موزه چهارفصل, مدرسه سپهداری(محل تحصیل امام خمینی), سنگ نوشته های دره چکاب, سرچشمه روستای انجدان, گنبد شاه قلندر انجدان, آرامگاه پرفسور حسابی, امام زاده حسین تفرش, امام زاده احمد کوهین, مناره مسجد شش ناو, قلعه سالار محتشم, خانه حضرت امام خمینی (ع), امام زاده ابوطالب, سنگ نگاره های تیمره, بازار نراق دلیجان, غارخال نخجیر, زندان بوعلی سینا روستای فردغان در بخش خنجین، آتشکده آذز گشسب فردغان، پل دو دهک, کاروان سرای دو دهک, قزقلعه ساوه, مسجد جامع ساوه, محراب مسجد انقلاب, کاروان سرای باغ شیخ, امام زاده اسحاق ساوه, پالایشگاه شازند, سراب پنج علی, امام زاده سهل بن علی آستانه, پیست اسکی پاکل, دره شماخلی, ستون های سنگی خورهه, آتشکده آتش کوه, یخچال های طبیعی نیم ور, مجتمع آب درمانی محلات و باغ های گل زیبای محلات.

  وجه تسمیه و پیشینه تاریخی

نام مرکزی به دلیل در مرکزیت قرار گرفتن در میان استان های ایران به این استان داده شده است. با استناد به منابع تاریخی، استان مرکزی در هزاره اول قبل از میلاد جزو ایالات ماد بزرگ بود که تمام قسمت مرکزی و باختری ایران را در بر می گرفته و از کانون قدیم استقرار در فلات ایران به شمار می رفته است. در زمان سلوکیان این منطقه مخصوصا قسمت شمالی آن (دهستان خورهه) مورد توجه حکام یونانی قرار گرفت. وجود آثار باستانی به جای مانده از این دوران در خورهه تایید کننده این نظر است. در زمان خسرو پرویز – پادشاه ساسانی- ایران به چهار بخش باختر(شمال)، خور آبان یا خور آسان (مشرق)، نیم روز (جنوب) و خوربران(مغرب) تقسیم شد که استان مرکزی در بخش خوربران (مغرب) به معنی محل غروب خورشید، قرار داشت. در قرن اول اسلامی این منطقه به «ایالت جبال» یا «قهستان» تغییر نام داد، به طوری که جغرافیا نویسان اسلامی این قرن، از آن به عنوان بخشی از بلاد پهلویان و به نام «کوهستان» یا «قهستان»(جبال) نام برده اند. در قرن دوم هجری این منطقه همراه با همدان، ری و اصفهان به نام «عراق عجم» نامیده شد. در قرن چهارم هـ . ق همدان، رود آور، خورمه (خورهه)، سهرود، ابهر، سمنان، قم، کاشان، روده، پوسته، کره، بره، گربایگان (گلپایگان) شهرهای ایالت جبال بودند. در این دوره ساوه، تفرش، وره، ساروق و گلپایگان مراکز کانون های درجه اول شهری و محلات، خمین، کمیجان، میلاجرد، خنداب، الیثار، سامان، خورهه، نیمور، نراق، دلیجان، جاسب، مامونیه، الویر شهرهای مبادلاتی درجه دوم محسوب می شدند. در چند دهه اخیر، با توسعه راه آهن و احداث کارخانجات مختلف، به مرور چهره منطقه عوض شد و بعد از تقسیمات جدید کشوری و ایجاد استان تهران و مرکزی، این استان به مرکزیت اراک به وجود آمد.

  مشخصات جغرافیایی

استان مرکزی به مرکزیت شهر اراک؛ تقریبا در مرکز ایران بین 33 درجه و 30 دقیقه تا 35 درجه و 35 دقیقه ی پهنای شمالی و 48 درجه و 57 دقیقه تا 51 درجه ی درازای خاوری از نصف النهار گرینویچ قرار دارد. این استان از شمال به استان های تهران و قزوین، از باختر به استان همدان، از جنوب به استان های لرستان و اصفهان و از خاور به استان های تهران، قم و اصفهان محدود است. در قسمت های مختلف استان مرکزی آب و هواهای متنوع نیمه بیابانی، معتدل کوهستانی و سرد کوهستانی وجود دارد. شهرستان های آشتیان, اراک, تفرش, خمین, دلیجان, ساوه, سربند ومحلات شهرستان های این استان را تشکیل می دهند. راه های دسترسی به این استان عبارتند از:

تهران – اراک به درازای 289 کیلومتر

تهران – ساوه به درازای 144 کیلومتر

مسیر تهران – خرم آباد که در کیلومتر 289 از اراک عبور می کند

مسیر قم- نیزار به درازای 52 کیلومتر

مالمیر، آزاد شهر، سنجان، اراک، راهجرد، تفرش به دِرازای 243 کیلومتر

اراک- فرمهین به درازای 48 کیلومتر

دلیجان - خمین به درازای 77 کیلومتر

خط آهن سراسری از مرکز این استان عبور می کند. فرودگاهی نیز در شهرستان ساوه وجود دارد.

استان مرکزی:

مشخصات اقلیمی و تقسیمات کشوری

استان مرکزی با مساحت 29127 کیلومتر مربع در مرکز کشور واقع شده است که مرکز آن شهر اراک است‌. این

‌استان از شمال به قزوین و تهران و از جنوب به اصفهان و لرستان و از مشرق به قم و تهران و از مغرب به همدان و لرستان محدود می‌شود. مساحت این استان تقریباً 1.8 درصد از مساحت کل کشور را تشکیل داده است‌.

 براساس آخرین اطلاعات تقسیمات کشوری این استان دارای 11 شهرستان‌، 20 بخش‌، 29 شهر و 62 دهستان

می‌باشد.

 جمیعت و پراکندگی آن

بر اساس آخرین سرشماری عمومی نفوس و مسکن مرکز آمار ایران در آبان 1385، جمعیت استان 1351257 نفر بوده است که از این تعداد 68.98 درصد در نقاط شهری و 31.02 درصد در نقاط روستایی سکونت داشته اند. در آبان ماه سال 1385، جمعیت این استان 1.9 درصد از جمعیت کل کشور را دارا بوده است.

براساس سالنامه آماری مرکز آمار ایران جمعیت استان در سال 1388 معادل 1382000 نفر برآورد شده است‌.

اطلاعات جمعیتی استان که ذیلاً اشاره شده براساس نتایج سرشماری آبان ماه 1385 می‌باشد.

 جنسیت‌

از کل 1351257 نفر جمعیت استان‌، تعداد 682367 نفر (50.50 درصد) مرد و 668890 نفر (49.50 درصد) زن بوده‌اند که در نتیجه ‌نسبت جنسی برابر 102 به دست می‌آید. به عبارت دیگر در این استان در مقابل هر 100 نفر زن 102 نفر مرد وجود داشته است‌. این‌نسبت برای افراد کمتر از یکساله 105 و برای بزرگسالان (65 ساله و بیشتر) 106 بوده است‌.

 طبقات سنی‌

از جمعیت استان 23.18 درصد در گروه سنی کمتر از 15 ساله‌، 69.96 درصد در گروه سنی 15ـ64 ساله

6.86 درصد در گروه سنی ‌65 ساله و بیشتر قرار داشته‌اند و بقیه ‌نامشخص ‌بوده است‌. 

 

اطفال کمتر از یکسال

نوباوگان 1-5 ساله

کودکان6-10ساله

نوجوانان 11-14 ساله

جوانان 15-24 ساله

میانسال 25-64 ساله

بزرگسالان 65 سال و بیشتر

نامشخص

تعداد

19717

93395

98758

101382

337852

607516

92637

0

درصد

1.46

6.91

7.31

7.50

25.00

44.96

6.86

0.00

دین‌

از جمعیت استان تعداد 1344498 نفر( 99.5 درصد) مسلمان و تعداد 6759 نفر (0.5 درصد) را تشکیل داده است.

وضع زناشویی‌

در بین جمعیت 10 سـاله و بـیشتر نقاط شهری استان 29.51 درصــد از مـردان و 32.33 درصد از زنـان "حداقل یک بار ازدواج کرده‌ بودند" این نسبت در نقاط روستایی برای مردان 28.90 درصد و برای زنان 32.77 درصد بوده است‌.

نسبت افراد "هرگز ازدواج نکرده" در جمعیت 10 ساله و بیشتر، در نقاط شهری‌، برای مردان 20.91 درصد و برای زنان 16.80 درصد و در نقاط روستایی برای مردان 20.63 درصد و برای زنان 17.10 درصد بوده است‌.

 متذکر می گردد اختلاف جمع درصدها مربوط به تعداد نفراتی است که وضعیت تأهل خود را اظهار نکرده اند.

 سواد و آموزش‌

از جـمعیت 6 سـاله و بیشتـر استـان‌، 83.8 درصد باسواد بوده‌اند. نسبت باسوادی در بین مردان 53.2 درصد و در بین زنان 46.8 درصد بوده است .

 این نسبت در نقاط شهری برای ‌مردان و زنان به ترتیب 52.7 درصد و 47.3 درصد و در نقاط روستایی برای مردان 54.4 درصد وبرای زنان 45.6 درصد می باشد.

 وضع فعالیت‌

در این استان از جمعیت 10 ساله و بیشتر 38 درصد فعال بوده که 89.6 درصد شاغل و 10.4 درصد بیکار جویای کار می باشند.

  همچنین 60.8 درصد از جمعیت 10ساله و بیشتر استان غیر فعال بوده اند که از این مجموع 35.6 درصد

محصل،47.5 درصد خانه دار، 9.5 درصد دارای درآمد دون کار و 7.5 درصد مابقی سایر و اظهار نشده بوده اند.

 نوع خانوار و پراکندگی آن‌

از کل خانوارهای معمولی استان‌، 100 درصد را خانوارهای معمولی ساکن تشکیل می‌داده‌اند. از این تعداد،

68.98 درصد در نقاط شهری و 31.02 درصد در نقاط روستایی سکونت داشته‌اند. در این استان‌، میانگین تعداد

افراد در خانوارهای معمولی 3.76 نفر بدست آمده است‌. این میانگین برای خانوارهای شهری‌، 3.76 نفر، برای

خانوارهای روستایی‌، 3.75 نفر بوده است‌.

 ویژگیهای سرپرست خانوار

در این استان‌، 90 درصد از خانوارهای معمولی دارای سرپرست مرد و 10 درصد دارای سرپرست زن بوده‌اند.

 وضع مسکن و تسهیلات خانوار

از کل خانوارهای معمولی ساکن‌ 100 درصد شامل 364040 خانوار خانوار معمولی ساکن و گروهی در واحدهای مسکونی معمولی ساکن هستند، 

از نظر نحوه تملک واحد مسکونی 65.71 درصد مالک عرصه و اعیان‌، 1.6 درصد مالک اعیانی و 23.25 درصد اجاره نشین‌، 1.74 درصد در برابر خدمت‌، 6.61 درصد مجانی و 1.11 درصد سایر و اظهار نشده بوده‌اند.

همچنین از کل خانوارهای معمولی ساکن‌، 99.77 درصد دارای برق‌، 96.71 درصد برخوردار از آب لوله کشی و 72.37 درصد گاز لوله کشی و  89.43 درصد از حمام شخصی در محل سکونت خود برخوردار بوده‌اند.

 ظرفیت های تولید کالا و خدمات استان:

بخش کشاورزی:

به طور تقریبی 19 درصد مساحت استان اراضی کشاورزی و 57 درصد اراضی مرتع و بقیه غیرمزروعی است. محصولات کشاورزی استان شامل تولید گندم، جو، آفتابگردان، حبوبات، پنبه، چغندر قند، گوجه فرنگی، پیاز، انگور، خشکبار، سبزیجات، انار، طالبی، هلو، پسته، بادام و گردو می باشد . تقریباً بیش از %50 از مردم این استان به کار کشاورزی و دامداری مشغولند.

گل و گیاه زینتی استان مرکزی بالاترین رقم صادراتی در بخش کشاورزی را به خود اختصاص داده که با داشتن بیش از 1000 هکتار سطح زیرکشت یکی از مراکز مهم تولید این گیاهان در کشور است  و با وضعیت فعلی قادر به تولید بیش از 120 میلیون گل شاخ بریده، 25 میلیون درختچه زینتی،60 میلیون گیاهان فصلی و نشائی و 5 میلیون گیاهان آپارتمان می باشد . کانون تولید گل و پرو رش گیاهان زینتی استان، در شهرستان های محلات و خمین واقع شده است.

در تولید گندم و گوشت قرمز ، بخش خنجین شهرستان فراهان به عنوان قطب دامداری و کشاورزی مطرح است که نیاز به حمایتهای بیش از پیش دارد و تاسیس دانشگاهها و موسسات آموزش عالی خصوصاً در رشته های کشاورزی و دامداری می تواند نقش بسزایی را در افزایش اطلاعات عمومی و بالتبع اقتصاد پویا را در پی داشته باشد.

بخش دامپروری:

استان مرکزی یکی از غنی ترین مراتع طبیعی ایران است و از این رو برای پرورش انواع دام و طیور و حتی پرورش زنبور عسل مناسب است.

استان در زمینه صدور پای مرغ، پوست، سالامب ور و تخم مرغ از استان های توانمند کشور محسوب می گردد که پوست و سالامبور را به آلمان و ایتالیا و سایر محصولات دامی را به آسیای میانه صادر می نماید.

 صنعت و معدن

صنعت: استان مرکزی از جمله استان های صنعتی کشور محسوب می شود، وجود صنایع مادر در اراک این شهر را به یکی از قطب های صنعتی کشور مبدل کرده است . مهمترین کارخانه های صنعتی استان عبارتند از : ماشین سازی، آلومینیوم سازی، کابل سازی، کمباین سازی، لاستیک سازی، هپکو (ماشین آلات راه سازی )، کارخانه های سازنده پروفیل، لوله های آبیاری آلومینیومی، کارخانه آونگان (سازنده پایه های فلزی انتقال نیرو (.

کارخانه ادوات کشاورزی، کارخانه تولید نورد آلومینیوم، رنگ، پالایشگاه، پتروشیمی، نیروگاه حرارتی.

کانون اصلی صنعت استان به ترتیب در اراک، ساوه، دلیجان و محلات می باشد.

 معدن: در استان مرکزی 112 معدن فعال مختلف وجود دارد که بیشترین آن مربوط به مصالح ساختمانی است

مواد معدنی موجود در این معادن عبارتند از: سنگ ساختمانی، سنگ لاشه، سنگ گچ، سنگ آهک، خاک سرخ، خاک صنعتی، باریت، پلی متال، تاک، تراورتن، تنگستن، سرب، سرب روی، کریستالین، سولفات سدیم،

سیلیس، فلورین، کائولن، گرانیت، مرمریت، مس، لیمونیت.

صنایع دستی

بافت قالی از اهمیت و اعتبار فراوانی در استان برخوردار است . از نقوش ز یبای بافته شده لچک ترنج، شاه عباسی، گل ماهی، مستوفی و خشتی را می توان نام برد.

از دیگر صنایع دستی استان می توان محصولاتی چون جاجیم، سفالگری، زیلو، جوراب، دستکش، شال گردن پشمی و انواع گلدان را نام برد.

محصولات پتروشیمی

یکی از عوامل موثر در تولیدات صنعتی استان، بعد از دهه 1370 ، تولید و صادرات محصولات پتروشیمی بوده است . ظرفیت مجتمع پتروشیمی اراک بالغ بر یک میلیون تن می باشد و مواد اولیه تولید خود را از طریق پالایش گاه هفتم اراک تامین می کند .مهمترین محصولات این شرکت که به بیش از 24 کشور دنیا صادر می گردد، عبارت است ایزوبوتانول، نرمال بوتانول، منواتیلن گلایکول، دوتیل هگزانول، بنزین پیرولیز، پلی بوتاوین رابر، ونییل استات منومر.

 مرکز تولیدات پتروشیمی در استان مرکزی در شهرستان شازند واقع در30 کیلومتری جنوب اراک قرار گرفته است.

 جاذبه های طبیعی و سیاحتی

وجود چشمه های طبیعی آب سرد و گرم

وجود کوه ها و غارهای معروف

از نظر اکولوژی حیوانی این استان دارای حیوانات زیر است :

گرگ، شغال، روباه، پلنگ، یوزپلنگ، قوچ، میش و بز، درنا، کبک، تیهو، باقرقره و فاخته

جاذبه های سیاحتی

مجموعه بازار اراک،مدرسه سپهداری که مهد پرورش علمای بزرگ چون حضرت امام خمینی رضوان ا... تعالی علیه بوده است . حمام چهارفصل مربوط به دوره قاجاریه، پل هشت دهنه، سرخده، آتشکده آتشکوه.

روستاهای هدف گردشگری در استان مرکزی و جاذبه های آنان عبارتست از:

-1 روستای انجدان، بخش مرکزی اراک، همجوار مقبره های شاه غریب، شاه قلندر، چهل دختران، همجوار منطقه حفاظت شده هفتاد قله، دارای چشم انداز طبیعی و آب و هوای مناسب

 -2روستای هزاوه، بخش مرکزی اراک، همجوار بقعه شاهزاده محمد صف وی، دارای بافت روستایی کوهستانی و آب وهوای مناسب

-3 روستای وفس، بخش مرکزی کمیجان، دارای بافت تاریخی، معماری سنتی و چشم انداز طبیعی

4- روستاهای بکر و زیبای فردغان،کسرآصف و گنجه بخش خنجین شهرستان فراهان دارای بافت تاریخی، آب و هوای مناسب و طبیعت بسیار زیبا

-5روستای کاروانسرا، بخش مرکزی اراک، همجوار کاروانسرا و دارای طبیعت زیبا

6- روستای جاسب، بخش مرکزی دلیجان، همجوار امامزاده های حمزه، محمد و اسحاق، دارای معماری قدیمی، درختان کهنسال و آب و هوای مناسب

7- امامزاده های معروف بخش خنجین،(حضرت امیر عبد الله، شاهزاده شاه ذوالفقار(اسحاق (ع)) امامزاده درویشان ، بی بی خاتون و ...

  مشاهیر استان مرکزی

امام خمینی (ره( - آیت الله العظمی اراکی (ره)- پروفسور سید محمود حسابی - استاد سید جلال الدین آشتیانی – استاد ابراهیم دهگان - محمد رضا آشتیانی- دکتر محمد مصدق - میرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهانی- میرزا تقی خان امیر کبیر - دکتر چمران، سید محمد حسینی (خنجینی-از چهره های ماندگار) – معجزه قرن کربلایی کاظم ساروقی فراهانی